Phah火鳥----Ataya紅喙畢仔故事

 Phah火鳥----Ataya紅喙畢仔故事：       Lahjih 20200911修正

蕭惠麗相片

古早古早，Ataya tòa ê所在，有一工火燒山，連燒幾若暝日，範勢非常危急，樹林是鳥隻、野獸ê徛家，內內面有誠濟食物，樹林、野草若是燒了了，m̄但無thang歇岫，mā無thang揣食，嚴重威脅著in ê討食生存。顧山頭安全ê山神，趕緊調集所有飛鳥野獸ê頭人，開會決定搶救樹林火災辦法，呼籲逐家著同心協力，為著逐家安全活命，一定愛認真來救火，m̄-thang自私驚死，kan-nā知影保護家己，有「日頭赤iāⁿ-iāⁿ，隨人顧性命」ê自私心理，按呢咱ê家鄉chiah-bē hō͘無情ê大火，燒kah孤khu̍t變成無生命力ê火燒埔。

雖然山神緊急調集，總是自私本成就是動物ê本性，閣再講，大部分ê動物生成就是驚火，看著chiah-ni̍h炎ê大火災，逐家攏mā驚kah phi̍h-phi̍h-chhoah gī-gī-chùn，啥物同心協力，啥物坐仝船載--ê，lóng mā bē記得了了，隨ê四散逃命，soah真正有影「日頭赤iāⁿ-iāⁿ ，隨人顧性命」相爭逃命，為著家己ê安全，無人願意冒險去救火，平時上gâu展伊gâu走ê兔á，chit-pái真正走第一，m̄認輸ê hit隻龜mā tòe後壁kho̍k-kho̍k-爬，飛鼠是ná飛ná走，m̄敢越頭看，恐驚會去hō͘火舌nā--tio̍h變niáu鼠á巴，烏鴉á是驚kah險á滲尿，kan-nā會曉ah ah ah ah.一直吼無歇，hit種恐怖，連溪谷水內ê魚蝦水族，攏m̄敢giâ 頭匿匿toeh水底去。

Chit ê時陣，只剩紅喙畢á族留--落來，in無驚惶，心情鎮靜，有計畫有秩序開始動員剩落來ê族群，按照山神ê指示來進行phah火ê工課，有ê開防火巷，chiah-bē hō͘火災繼續湠開；有ê利用in ê雙腳kah嘴pe，kā to̍h火ê樹枝遏斷，mài hō͘閣再to̍h--落去，因為in逐家m̄驚艱苦，無惜性命扑拼救火，最後chiah kā火扑hoa去。

Tī扑火救災ê過程中間，紅喙畢á ê族群出上濟力，siāng-kài phah-piàⁿ m̄驚死，死命phah火，soah hō͘火舌nā kah歸身軀全是傷痕，嘴pe kah兩支腳骨燒kah紅kì-kì，其他ê羽衣mā hō͘火燻燻kah烏sô-sô，tō是親像咱chit-má看著--ê chit款模樣，che tō是紅喙畢á號名ê因由。

因為紅喙畢á in ê出生入死，勇敢拚命救火，chiah kā一場可怕ê樹林大火消滅，保全逐家倚靠活命ê家園。山神為著感謝紅喙畢á冒險救火ê精神，tī慶功賞賜ê同時，mā賞賜in「phah火鳥」ê美名，閣hō͘ in ê囝孫，世世代代攏kah in ê祖先仝款，嘴pe紅紅，雙腳紅紅，配合歸身軀烏金烏金ê羽衣，美麗非常。紅喙畢á「phah火鳥」ê美名自按呢流傳到chit-kú。

菜豆á糜： Lahjih 2002作品

 菜豆á糜：    Lahjih      2002作品       20200908小可修改

透早散步，躂--à躂，躂轉去到祖家，早起6點外，對庄腳人來講無算早，二嫂ùi厝邊田園挽一把菜豆hō͘--我，種tī家己田ê田岸，無chōaⁿ農藥，做你放心á食。田岸豆，一莢一、二lia̍h長，boeh食 chit-chūn正當時，m̄免像古早時著聽候到「八月八，牽豆藤，挽豆莢」chiah有teh食。

 

轉到厝--裡，趕緊報告牽手知：

Chit把菜豆á是二嫂hō͘--咱ê，中晝來煮菜豆á糜好--m̄？

牽--ê講：閣chiah幼chíⁿ，boeh煮tō來煮，足久m̄-bat煮菜豆á糜，你若愛食我tō來煮hō͘你食！

過晝後á電視新聞已經報一睏。

牽--ê：菜豆á糜煮熟--lò！

趕緊提碗箸，ám-chhiâ-á gia̍h--leh開始khat，芳kòng-kòng，kòng-kòng芳，可惜燒燙燙，bē-tàng吞落喉，講tō hō͘人愛笑，giàn食菜豆á糜，實在無kā汝騙，無張持嘴瀾水soah tin--落來！

 

牽--ê：Taⁿ mā好--à，giàn食kah chit款，sīm--一下chiah貯lah！燒燙燙，是boeh按怎食？你mā mài hiah現世，ká-nám̄-bat食著？免chhoah嘴箍lah！

我無意無意：無lah！猶未boeh食lah！是kan-nā先kā貯hō͘伊冷，聽候等一下收羹了後chiah來su̍t，外好食你敢知？

牽--ê：騙人m̄-bat食著？等一下lah！閣去看有啥物國內大代誌--bò͘！

閣ká-ná leh騙囡á leh！想想leh，家己mā有影ná囡á仝款，敢有影leh去老還童？抑是leh老番癲leh po̍ah老感情？

 

豆á糜食落嘴：ŏa~！汰會chiah好食，甜閣芳，菜豆á幼膩，嘴齒ngauh落去ê口感，蓬萊米ê黏濁，閣拄好冷，實在有夠讚！

牽--ê：好--à lah！取hit支嘴，有食心花開，閣會吟詩作對，啥物口感好，啥物濁水米黏濁，he人soah也m̄知，猶閣有啥物無仝ê氣味--bò͘？

食人飯，犯人問，應話著sè-jī：ĕ~！ká-ná有香菇味--ō͘？猶有tong蝦、肉sò、蝦仁、蔥頭--lio͘h！哪會摻chiah-ni̍h濟佐料？莫怪chiah-ni̍h好食？

牽--ê有淡薄á無kah意聽：「材料夠，m̄是新婦gâu。」俗語講了無m̄著。

有影犯沖--a ho͘ⁿh：歹勢，m̄是chit-ê意思lah！古早ê豆á糜，實在bē-bái食，啥知chit-má你煮ê猶閣較好食，原來是摻chiah-chē配料。想往過煮鹹糜，啥物香菇、肉sò，做你免siàu想，做你免孝孤，若有豬油、蔥頭khiàn芳，閣有thang摻che肉粕á，tō sut kah m̄知影thang飽--lò͘！

 

牽--ê繼續詢問：敢chiah香菇、肉sò--niā-niā？閣chhōe看有啥物寶--bò͘？

無斟酌soah bē使chit：Che散散是啥？敢ē是干貝？食chiah好？ò͘！猶有蚵乾，鮮蚵á，莫怪！莫怪！雖然講「材料夠，m̄是新婦gâu。」若無新婦ê才調，刀子師ê本事，kan-nā有材料，敢tō有法度變lián，材料夠是新婦ê推辭，gâu新婦chiah是重要。牽--ê！感謝你ê功夫，感謝好新婦！

牽--ê歡喜寫tī面：Mài雞母皮--ā，chiâ是你ê新婦？愛食做你食，mài講he hō͘人起雞母皮ê話句，mài話仙--a。

煮食，阮牽手有影gâu，無kā汝騙！菜豆á煮糜，有夠好食，m̄信，煮來食看覓leh，你tō知。

粞粽： Lahjih 20200905

 粞粽：    Lahjih 20200905

M̄ boeh 20冬m̄-bat食粞粽，hit日市場看著粞粽，隨kā買5粒轉來teh癮teh喙箍，雖罔縛kah歹看樣，無像較早阿嫂ê技藝，tháu開食看覓koh不止仔好食，有記智ê古早味。

粞粽是用粿粞包餡ê粽，mā有講做粿粽，用圓秫仔挨漿蝕水nóa做粿粞，chiah一粒一粒包餡包竹箬仔，縛好著一捾一捾落去籠床炊熟，kah做紅龜粿仝款厚工。

永過無冰箱，五日節七月半縛粽，lóng著用餾--ê chiah-bē去hō͘臭酸生菇。縛米粽較省工，m̄-koh快生黏，khah-bē囥--得，若縛粞粽tō ē-tàng加囥幾若工，囡á討boeh食，炊軟tō ē使得，有時無炊mā是食kah喙笑目笑，tī hit个散赤年代ê庄跤囡á，爸母上驚伊看人食。

Chit-má ê人，錢水活、驚費氣，lóng mā買便--ê，錢hō͘人趁較清閒。若是有才調有興趣家己縛粽，mā是縛米粽（chit-má lóng講做肉粽），siâⁿ人有hit-lō閒工、才調去挨粿、硩粿漿、洗粽箬、縛粽、炊粽‥‥‥？米粽簡單用sa̍h--ê，粿粽需要籠床用炊--ê，kan-nā想 心tō冷一半。

Chit-má ê人，見講tō是肉粽、『包粽』，kan-nā siàu想選舉boeh贏，考試想boeh『高中』，kā縛粽文化、意義、語言lóng oai-chhoa̍h kah不顛lā-kài，時代leh變，變kah無傳承，實在可嘆。

看相片回想人生----1974讀暑期部空中教學班

 【看相片回想人生，是leh描寫Lah-jih ê記智，mā是leh紹介70外冬來ê生活一點一滴，講古兼敨放心思。】

▲1965年做兵前參加大學聯考考無tiâu，koh bē-giàn去讀師專，to̍h按呢iân-chhiân到1974年，chiah m̄情m̄願去讀暑期部空中教學班，兩年4學期ê課程安排下班後看電視上課，另外安排兩个歇熱轉去學校上課。

每學期開學 著去學校選課買冊，學期尾chiah閣轉來學校考試，別人按怎讀咱m̄知，咱是讀無幾節課to̍h無耐性koh讀，尾仔連教科書mā無買，每學期註冊完to̍h是聽候考試。

來空中班讀冊ê老師雖罔是學校現任教師，既然是boeh來讀冊to̍h是學生，學生驚考試是無解ê定律，考試前大多數老師lóng緊張萬分，「平時m̄認真，臨時chiah leh o͘-mí-tō͘-hu̍t！」考試中，靜觀厝邊隔壁，有人chhi-chhi-chhu̍h-chhu̍h，有人想boeh探頭，監考老師是罔行罔巡，有khoàiⁿ ná無khoàiⁿ，mài siuⁿ過m̄是款to̍h好。

咱雖罔無準備，因為考題是100條選擇題，憑常識判斷，無30分鐘to̍h交卷。等待成績公佈--出來，全部及格平均7-80分，笑詼--e是第二學期考試，坐後壁彼位老師竟然要求「mài hiah緊交卷--lah！」伊kioh是我有gōa-khiàng--leh！窮實，無買冊無讀冊koh-ē及格過關，確實有夠khiàng。

歇熱轉去學校上課有分組，選音樂組著彈琴、唱歌鑑定，彈琴咱頇慢，歌聲算bē-bái，to̍h按呢kap 9个男生 40幾个女生合做一班上課，大部份是師範學校ê學長，年齡精差無幾歲，閣有仝款趣味，hit兩个暑假田中、台中來來去去，有時坐車有時騎o͘-tó͘-bái，都也心適m̄知艱苦。

老師學生面對面上課ê學期尾tn̄g-tio̍h考試，上驚驚填充題kap問答題，雖罔老師有暗示題目，總--是bē-hiáu to̍h是bē-hiáu，boeh按怎提分數？只有違背一向習慣ê良心，抄paper作弊(chok-pè)，心肝íⁿ-á phi̍h-pho̍k-chháiⁿ。考試偷看實在見笑，早tō按呢認定。

音樂組考試kài簡單，老師指定2首歌hō͘咱揀，咱選徐志摩作詞彼首『偶然：我是天空裏的一片雲，偶爾投影在你的波心，你不必訝異，更無須歡喜，在轉瞬間消滅了蹤影。你我相逢在黑夜的海上，你有你的，我有我的方向；你記得也好，最好你忘掉⋯』認真唱到chia，竟然真正『忘掉』bē記得尾仔結束hit段，有夠厭氣，目睭lió著老師已經96 tit-boeh chu̍t--落去，結果6改2，92分，噗仔聲koh bē少。

Kóng bē chhut-chhùi ê pì-bi̍t: Lahjih 20200814

 Kóng bē chhut-chhùi ê pì-bi̍t:         Lahjih      20200814

Boeh kóng kóng bē chhut-chhùi, m̄-kóng khǹg-tī sim-lāi ut-chut, chóng--sī siá siá--chhut-lâi mā-sǹg chi̍t-chióng tháu-pàng, khah-bē ut-siong iap-ai.

 

Kiàn-siàu-tāi hoat-seng tī 4-5 tang chêng.

Se̍k-sāi ê pêng-iú lóng chai goán ang-bó͘ sī bô͘-hoān hu-chhe, siàu-liân sî-tāi hō͘-siang sio-kēng khîⁿ-ke, thè-hiu liáu-āu, chhut-chhut-ji̍p-ji̍p lóng-sī siang-siang-tùi-tùi ang kiâⁿ bó͘ tòe, hêng-iáⁿ put-lī, bô-lūn peh-soaⁿ, sàn-pō͘, phah-kiû, lí-iû, hán-tit ko͘ chi̍t-ê. 

 

Ûi-it bô-kāng chhù-bī, tō sī thiàu-bú, góa chhù-bī chhiùⁿ-koa bô-ài thiàu-bú, khan--ê sī chhiùⁿ-koa thiàu-bú lóng-ū hèng-chhù. Sò͘-pái, khan--ê nā kap lâng thiàu-bú, góa tō piⁿ--a khòaⁿ piⁿ--a tán, khòaⁿ-lâng thiàu kah hoaⁿ-thâu-hí-bīn chhùi-chhiò-ba̍k-chhiò, góa mā kám-kak sim-sek, tō sī cha-po͘ cha-bó͘ e-lâi e-khì, sio-siam koh sio-lám mā-sī bô-iàu-kín, in-ūi thiàu-bú pún-chiâⁿ tō sī án-ni-siⁿ, hô-hóng lán hòe-thâu mā í-keng 60-gŏa-gōa.

 

Thiàu-bú bú-phōaⁿ lóng-sī khò-sio̍k pêng-iú, tōa-pō͘-hūn sī phah-kiû kiû-iú, goán ta̍k-kang chò-hóe phah-kiû, chiâⁿ-chò ūn-tōng ê koàn-sì mā í-keng chiâⁿ-cha̍p-nî. Múi-pái kiû phah-soah, hèng thiàu-bú ê kiû-iú ē chio khan--ê khì kiû-tiûⁿ keh-piah khang-keng thiàu--chi̍t-sî-á, sui-bóng góa bô hèng-chhù, mā-sī tòe khì khòaⁿ in thiàu-bú. Ū-sî ū-tāi-chì, góa ē seng lī-khui, pàng khan--ê ka-kī thiàu soah ka-kī tńg--khì.

 

Phah-kiù kāng-khoán kè-siok phah, khan--ê thiàu-bú jú thiàu jú chìn-pō͘, bú-phōaⁿ chìn-chi̍t-pō͘ ē hō͘-siang sio-chio khì lī bô-gōa-hn̄g ê bú-thiaⁿ thiàu. Kóng bú-thiaⁿ sī ú-khah hó-thiaⁿ, chháu-tē só͘-chai boeh thài-thó ū siáⁿ-mih bú-thiaⁿ, kì-si̍t he m̄-sī to͘-chhī hit-khoán bú-thiaⁿ, sī chng-kha só͘-chai KTV kiam hō͘ lâng thiàu-bú ê só͘-chai, ū teng-kng, ū im-hióng siat-pī, keh-piah koh-ū pau-siuⁿ thê-kiong lâng lim liâng--ê khai-káng, khai-siau m̄-sī kài chē, khan--ê hoaⁿ-hí sin-thé kiān-khong siāng iàu-kín. Tong-jiân góa ē chài khan--ê khì, kap i chò-phōaⁿ.

 

Ū chi̍t-kang, góa ū tāi-chì, seng lī-khui kiû-tiûⁿ, pòaⁿ-tiám-cheng āu tō koh-tńg-lâi kiû-tiûⁿ, siūⁿ-boeh kè-siok phah-kiû, khòaⁿ bô khan--ê, pêng-iú kóng ū chi̍t-kóa bú-phōaⁿ sio-chio khì bú-thiaⁿ, góa sûi-sî o͘-tó͘-bái khiâ--leh khì bú-thiaⁿ.

 

Kàu-ūi ji̍p--khì, khòaⁿ bô-lâng leh thiàu-bú, tō khui-chhùi mn̄g kò͘-tiàm ê おばさん: " Kám ū-lâng lâi thiàu-bú? "

"Ū! "

" Ah ná-ē bô khoàiⁿ lâng? "

"Ah tō chi̍t-tùi chi̍t-tùi chi̍t-kâⁿ chi̍t-kâⁿ chhōa chhōa tùi āu-bīn khì! "

"Khì āu-bīn chhòng-saⁿh, āu-bīn kám-ū bú-tî? "

"O͘h! lí m̄-chai-iáⁿ--ò͘? "

"Saⁿh-mih m̄-chai-iáⁿ? "

"Góa bē-sái-tit kā lí kóng. "

"Tī tó-ūi? góa ji̍p-lâi-khì chhōe khòaⁿ-māi! "

" Bián chhōe--lah, lāi-bīn pâng-keng lóng kòa só, koh ū-lâng leh kò͘."

"? ? ? ! ! ! " Che sī saⁿh-mih chêng-hêng? kám-kóng sī⋯

Chi̍t-sî gông-ngia̍h m̄-káⁿ siūⁿ⋯⋯⋯⋯

 

⋯⋯⋯⋯" hiau-hēng--ò͘! "⋯⋯⋯⋯ná-chhiūⁿ おばさん ê siaⁿ

⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯

 

Kng-thiⁿ pe̍h-ji̍t（光天白日）：

Kng-thiⁿ pe̍h-ji̍t（光天白日）：

Ū chhiū tō ū ńg

有樹tō有蔭

Ū chúi tō ū iáⁿ

有水tō有影

Chhân-chng pháng chhâm im-chúi kî

田庄pháng田im水期

Chúi-iáⁿ sì-kè gia̍p-gia̍p-si̍h

水影四界gia̍p-gia̍p-si̍h

Súi tō sī súi

媠tō是媠

Kiaⁿ-hiâⁿ koh ò͘-sim: 20200711 Lahjih

Kiaⁿ-hiâⁿ koh ò͘-sim:        20200711        Lahjih

Lāu-hòe-á-lâng kāu-jiō, tú-chiah khì pàng-jiō, pàng-jiō liáu-āu, hoat-hiān bé-tháng lāi-bīn ná-chhiūⁿ ū sè-bóe thâng-á, phû-tī chúi-bīn, sí-giān-giān bô-leh tín-tāng, kám-kak hò͘ⁿ-kî koh kiaⁿ-hiaⁿh, àⁿ-thâu khòaⁿ lān-chiáu-á, hoat-hiān lān-chiáu-á-thâu naih-kau só͘-chai, mā kiap 3-4-bóe, khióng-hông ê sim, ti̍t-chiap hoán-siā tōng-chok sûi kā póe-póe lo̍h-khì bé-tháng. Ná-ē án-ne? che-sī siáⁿ-mih óaⁿ-ko? ná-ē chhut-hiān tī chia? tùi tó-ūi lâi--ê? kám-ē-sī ùi jiō-tō cháu--chhut-lâi--ê? sio-liân-sòa ê hiau-gî hō͘ góa sim-chêng khióng-hông koh bô-nāi.

Siūⁿ-kóng ka-kī sǹg-sī ài chheng-khì ê lâng, kò-jîn ōe-seng ū chiàu-khí-kang, ná-ē tu̍t-jiân ū chit-khoán ò͘-sim boeh-thò͘-boeh-thò͘ ê tāi-chì hoat-seng, si̍t-chāi siūⁿ-bōe-chhun. Pún-chiâⁿ siūⁿ-boeh chhéng-kàu i-seng pêng-iú, siūⁿ-kóng iáu-sī seng Google--chi̍t-ē khah-kín: "ū-khó-lêng sī giô-thâng[蟯蟲], khah-lím 1cm tn̂g, sī gín-á-lâng khah-ē òe--tio̍h ê kià-seng-thâng, it-poaⁿ chhut-hiān tī pùn-kháu, koàn-sì kóng pùn-kháu-thâng, mā-ē chhut-hiān tī phōng-kong". Chhut-hiān tī phōng-kong? án-ne m̄-tio̍h-sī ùi jiō-tō pàng--chhut-lâi--ê? kiaⁿ-sí-lâng, ū-kàu thái-ko ò͘-sim, hō͘-góa kám-kak boeh-thò͘-boeh-thò͘.

Taⁿ boeh án-chóaⁿ chiah-hó, sui-bóng giô-thâng m̄-sī kài oh-tī ê chìn-thâu, siūⁿ-tio̍h chia̍h kàu chi̍t-ê nî-hòe, kóng ū giô-thâng ùi jiō-tō pàng--chhut-lâi, m̄-nā ò͘-sim, koh-khah kám-kak kiàn-siàu-tāi, jú siūⁿ jú ak-chak⋯⋯Kóaⁿ-kín kā lān-chiáu-á sé hō͘ chheng-khì chheng-khì, tán-thāi koh pàng-jiō chiah koh koan-chhat, chiah chò phah-sǹg.

Nn̄g tiám-cheng āu, koh ji̍p-khì piān-só͘ pàng-jiō, chim-chiok khòaⁿ, ná-chhiūⁿ bô koh-iūⁿ, jiō pàng-liáu, the̍h chi̍t-tiûⁿ ōe-seng-chóa boeh chhit lān-chiáu-á, che-sī kúi-nā-nî lâi ê koàn-sì, lāu-lâng m̄-nā kāu-jiō, múi-pái pàng-jiō lóng-ē lâu chi̍t-sut-á jiō-bóe, n̂g-n̂g sió-khóa liâm-liâm, nā-bô chhit chheng-khì, tiāⁿ-tio̍h ē tò͘-tio̍h lāi-khò͘, nā keh-kang koh bô ōaⁿ khò͘, it-tēng sī chhàu-hiam-hiam, chiâⁿ-chò lāu-lâng-hiàn.

The̍h ōe-seng-chóa chhit chheng-khì, boeh kā khò͘-kha pàng--lo̍h-khì, kî-koài ê hiān-siōng koh hoat-seng, lān-chiáu-á-thâu chhut-hiān pe̍h-pe̍h ê mi̍h, thián-khui hóe-gán kim-cheng chi̍t-ē khòaⁿ, goân-lâi sī ōe-seng-chóa ê chóa-iù-á, chèng-kì tī chia, chèng-kì lia̍h--tio̍h--à, siā thiⁿ siā tē, kám-siā ī--ā kap lāu-pē, eng-àm ē-tàng an-ún lo̍h-bîn--ā!

Ūi-siáⁿ-mi̍h chìn-chêng ē ba̍k-hoe khòaⁿ tâⁿ--khì? khó-lêng mî-iù-á kauh liáu siuⁿ-kú ka-kī kńg-lian, khòaⁿ--khí-lâi kài-sêng sè-bóe giô-thâng; nn̄g-lúi ba̍k-chiu khui-to 3-pái m̄-sī goân-in, sī-bāng-mo̍͘h, pe̍h-lāi-chiàng chhiú-su̍t āu ê hiō-ûi-chèng,  khòaⁿ, iû-goân khòaⁿ chin-hng, khó-sioh kái-sek-le̍k bô hiah-nī chheng-chhó, khòaⁿ sī ū khoàiⁿ, hêng-thé chóng-sī kám-kak bông-bông, chia̍h-lāu ū-iáⁿ chin-chē bái, che-sī chèng-siông, án-chóaⁿ kai-koat bái-châi chò-chiâⁿ ê put-piān sū-si̍t, su-iàu lí-tì tùi-thāi, m̄-thang kín-tiuⁿ, m̄-thang bê-sìn, ū-tāi-chì chhōe i-seng chín-toàn tī-liâu sī siāng iàu-kín, siang-sìn kho-ha̍k, siang-sìn i-ha̍k sī góa chia̍h-lāu lāu-po͘-tiāⁿ ê hoat-pó.